یا وجود کاروانسراهاى متعدد در چهار سوی قم اهمیت توجه به معماری را نشان می‌دهد.

محلات قدیم قم از نظر مهندسی و زمین شناسی به گونه‌ای طراحی و احداث شده‌اند که با کمربند زلزله فاصله فراوان دارند. هنوز کوچه‌های تنگ و باریک در برخی مناطق شهر قم خودنمایی می‌کند.

قیام امام خمینی(ره) نیز در یکی از محلات قدیمی یعنی محله «یخچال قاضی» شکل گرفت و حضرت امام(ره) در مسجد سلماسی در همین محله دروس فقهی خود را تدریس کرده‌اند.

حقیقتی که نمی توان به آسانی از کنار آن گذشت، فرسودگی ساختمانهای شهر قم  از دو جهت است، یکی ساختمانهای قدیمی و دیگر بافت جدیدی که به دلیل ضعیف بودن بنیه مالی مردم بدون رعایت ضوابط مهندسی ایجاد می‌شود که تهدیدی به مراتب بدتر از بافت  قدیمی قم محسوب می‌شود.

  1000 هکتار بافت فرسوده

مدیرکل مطالعات و برنامه ریزی شهرسازی شهرداری قم درباره بافتهای فرسوده شهر قم و ضرورت بازسازی این مکانها مى‌گوید: مهمترین پروژه در حال بازسازی بافت فرسوده قم در منطقه «چهل اختران» است که با قابلیتهای مذهبی، گردشگری و زیارتگاهی در هسته مرکزی شهر قم قرار دارد و هم اکنون در حال بازسازی است.

وی می‌افزاید: در این منطقه چهل تن از امامزادگان و موسی مبرقع فرزند بلافصل امام جواد(ع) مدفون هستند که به دلیل توجه شیعیان و تردد زیاد زائران نیازمند بازسازی و احداث فضاهای جدید است که هم اکنون در قالب طرحی جامع در حال اجراست.

به گفته وی براساس آمارهای غیررسمی دو تا پنج درصد پروانه ساخت در بافت فرسوده قم صادر می‌شود که اتفاق خوبی نیست.

مهندس میلانی با اشاره به وجود بافت فرسوده و رشد آن در شهرهای گوناگون تصریح می‌کند: در کشور 70 هزار هکتار بافت فرسوده وجود دارد که 1074هکتار بافت فرسوده در قم است که به هزار و800 هکتار در حال توسعه است.

وی خاطرنشان می‌کند: هر هکتار بافت فرسوده حدود یکصد میلیارد ریال هزینه بازسازی نیاز دارد و نیازمند دخالت مستقیم دولت، شهرداری‌ها و سرمایه گذاران بخش خصوصی است.

وی می‌گوید: به سبب اجرای طرح جامع توسعه شهر، بافتهای فرسوده به هنگام نوسازی با کاهش متراژ زمین روبه‌رو می‌شوند و تأمین خیابانها و پیاده روها از مساحت اصلی زمین می‌کاهد، به همین سبب مردم به نوسازی بافت فرسوده تمایل ندارند و زمینهایی با مساحت کم و تراکم زیاد در بافت فرسوده به منطقه‌ای جدید تبدیل می‌شوند که تراکم واحدها، حذف پارکینگ را به همراه دارد و این به یک معضل جدید تبدیل می‌شود.

مدیرکل مطالعات و برنامه ریزی شهرسازی شهرداری قم، بلاتکلیفی مدیران حوزه مهندسی ساخت و ساز شهری در نحوه اجرا و ضرورت چاره اندیشی در این زمینه را یادآور می‌شود و می‌گوید: با انتخاب مشاور به دنبال آسیب‌شناسی و شناسایی بافت فرسوده هستیم، چون بهسازی و نوسازی بافت فرسوده قابلیتهای اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی دارد که با مدیریت صحیح شهرسازی قابل اجراست.

  سود بالاست، مردم رغبت نمی‌کنند

رئیس کمیسیون برنامه و بودجه شورای اسلامی شهر قم نیز به لزوم حمایت جدی دولت و همکاری شهرداری در راستای بازسازی و نوسازی اشاره می‌کند و می‌گوید: بافت فرسوده قم که حدود50 هزار واحد فرسوده را در خود جای داده در دو بخش تعریف می‌شود، بخش اول؛ بافت میراثی است که قابل تغییر نیست و بخش دوم باید تجدید بنا شود.

حجت الاسلام سید محمد آتش زر می‌افزاید: دولت مصوبه‌ای در برنامه پنج ساله دارد که باید هر سال 10 درصد از بافت فرسوده احیا شود که براساس برنامه ریزی در یک زمان 10 ساله باید همه بافت فرسوده نوسازی شود.

وی با اشاره به خطرهای بافت فرسوده شهر قم می‌گوید: خطر بافت فرسوده فقط در هنگام زلزله وجود ندارد، امروزه بیشتر ساکنان بافتهای فرسوده به نقاط تازه ساخت نقل مکان کرده‌اند و مناطق فرسوده محلی برای سکونت اتباع خارجی یا مسافران شده که از نظر فرهنگی هم مشکلات فراوانی را به وجود آورده است.

وی اجرا نشدن تعهدات دولت در بافت فرسوده را مشکل اساسی در این ارتباط ارزیابی می‌کند و می‌گوید: 80 درصد ساخت نیازمند تسهیلاتی است که نباید با سود بالا باشد تا مردم رغبت کنند و امروز مشکل اصلی مردم، پرداخت نشدن تسهیلات مناسب از سوی بانکهاست.

وی می‌افزاید: براساس مصوبه شورای اسلامی شهر قم، عوارض بنایی در بافت فرسوده رایگان است، با وجود این هیچ گونه استقبالی از سوی مردم صورت نگرفته است.

«آتش زر» خواستار انتقال طرح مسکن مهر به بافتهای فرسوده می‌شود  و می‌گوید: اگر مسکن مهر به بافتهای فرسوده منتقل شود بی‌تردید با روش جدید ساخته خواهد شد و دو تا سه برابر جمعیت گذشته را در خود جای خواهد داد.

  نادیده گرفتن تخلفات ساختمانی، ظلم به مردم است

رئیس سازمان مسکن وشهرسازی  قم هم با اشاره به دلایل استقبال نکردن مردم از نوسازی بافتهای قدیمی می‌گوید: میزان درآمد ساکنان بافتهای فرسوده زیر خط فقر است و توانایی بازپرداخت وام را ندارند.

  «محسن بهشتی» نوسازی شهر را نیازمند مشارکت مردم می‌داند و می‌گوید: در کشور 72 هزار هکتار بافت فرسوده وجود دارد که با مشارکت مردم هم می‌شود شهرها را نوسازی کرد.

وی ازتخریب بی‌برنامه بافتهای فرسوده انتقاد می‌کند و می‌گوید: طرحهای شهرسازی، انسجام محلات قدیمی را از بین می‌برد و محوریت مسجد در محلات قدیمی را حذف می‌کند و به سبب حذف مسیرها و معابر، آسیبهای جانی را به همراه داشته است.

وی از آغاز طرح مطالعه دربافت فرسوده با حضور همه دستگاه‌های مسؤول مرتبط خبر می‌دهد و می‌افزاید: با موافقت وزیر راه و شهرسازی منزل لاجوردی‌ها در محله باغ پنبه قم با قدمت 105 سال خریداری شد و نمایندگان همه دستگاه‌ها در این منزل مستقر شدند تا قانون احیای بافتهای فرسوده با نظارت و دقت بیشتر اجرایی شود و در حفظ بافت فرسوده به مردم کمک شود.

بهشتی با بیان اینکه باید بُِعد نظارتی راه وشهرسازی وشهرداری قوی شود، می‌گوید: وجود منزل فرسوده ظلم به مردم است، نباید با ترحم به تخلفات مردم درساخت وسازها مجوز قانونی بدهیم.

وی در پایان به رشد بی رویه و مدیریت نشده مهاجرت به قم اشاره می‌کند و می‌گوید: در فرایند هزار ساله و تا پایان سال 1335 جمعیت قم 96 هزار نفر بوده است، در حالی که پردیسان قم با قدمت 20سال هم اکنون130هزار نفر جمعیت دارد.